Background

Kolesterol Nedir?



          Kolesterol kanda dolaşan bir yağ maddesidir ve vücudumuzu oluşturan hücrelerin önemli bir yapı taşıdır. Kolesterol iki yoldan oluşmaktadır. Birincisi karaciğer yoluyla olup, bu vücudumuzdaki kolesterolün %75’ini oluşturur. Kolesterolün geri kalan %25’lik kısmı ise yediğimiz yiyecekler yoluyla meydana gelir. Kolesterolü kabaca iyi ve kötü kolesterol diye ikiye ayırabiliriz. Kötü kolesterol ya da LDL-K, kalp krizi ve inme sıklığını artırırken, iyi kolesterol ya da HDL-K ise kalp krizi ve inmeyi azaltmaktadır. Trigliserid ise kanda dolaşan diğer bir yağ maddesi olup, yüksekliği kalp krizi ve inme riskini artırmaktadır.

 KOLESTEROL YÜKSEKLİĞİ NELERE YOL AÇAR?

          Vücudumuzdaki hücrelerin fonksiyonlarını yerine getirebilmesi için kolesterole ihtiyacı vardır. Fakat bu kolesterol gereğinden fazla olursa damarların duvarlarında birikerek ‘aterosklerotik plak’ dediğimiz yapıları oluşturur. Bu plaklar zamanla büyüyerek damar boşluğunu daraltır. Bu daralma bazen yavaş, bazen de plağın yırtılıp kanla temasa geçmesi halinde hızlı olabilmektedir. Damar boşluğunun hızlı ya da yavaş daralması sonucu bu damar yapılarının beslemiş olduğu organlara yeterli kan gitmemekte, bunun sonucunda kalp krizi ya da inme gibi hayatı tehdit edici durumlar oluşmaktadır. 

NORMAL KAN KOLESTEROL DÜZEYLERİ NE OLMALIDIR?

Kan total kolesterol, LDL-K ve HDL-K düzeyleri aşağıdaki gibi sınıflanır:

Total Kolesterol

Normal: 200 mg/dl’den düşük

Sınırda yüksek: 200-240 mg/dl 

Yüksek: 240 mg/dl’den yüksek

LDL Kolesterol

Normal: 130 mg/dl den düşük 

Sınırda yüksek: 130-159 mg/dl 

Yüksek: 160 mg/dl ve üzeri

HDL Kolesterol

Normal: 40 mg/dl’den yüksek 

Yüksek: 60 mg/dl’den yüksek

 İYİ KOLESTEROL (HDL-K) - KÖTÜ KOLESTEROL (LDL-K) NEDİR?

           Kolesterol karaciğerden hücrelere ve hücrelerden tekrar karaciğere kan yoluyla taşınır. Kolesterol ve diğer yağlar kanda erimedikleri için lipoprotein denen paketler halinde taşınırlar. Bunlardan kolesterolü taşıyanlar iki cinstir: Kötü kolesterol olarak bilinen LDL-K ve iyi kolesterol olarak bilinen HDL- K.

           LDL-K kanda kolesterolü taşıyan başlıca pakettir. Kanda yüksek olduğu zaman damarların iç yüzüne yapışıp buralarda plaklar oluşturur. Kolesterol dışındaki bazı maddelerin de eklenmesiyle bu plaklar büyür ve bunlar üzerinde oluşan çatlaklarda oluşan pıhtılar damarları tıkar. Çağımızda çok yaygın olan bu hastalık “damar sertliği” olarak bilinir. Damar tıkanıklığı kalp damarlarında olmuşsa kalp krizine, beyin damarlarında olmuşsa felce neden olur.

             Kandaki kolesterolün bir bölümü de HDL-K adı verilen paketlerin içinde taşınır. HDL-K damarlarda kolesterolün birikimini önler. Yapılan araştırmalar HDL-K’ü yüksek olan kişilerde kalp hastalığının daha az olduğunu göstermiştir..Sigara içme ve şişmanlık iyi kolesterolü düşürür, düzenli egzersiz yükseltir.

İYİ KOLESTEROL YA DA HDL-K DÜŞÜK DEMEK İÇİN HANGİ DEĞERİN ALTINDA OLMASI GEREKMEKTEDİR?

        HDL-K düşüklüğü için erkek ve kadınlarda farklı değerler vardır. Kadınlarda 50 mg/dl, erkeklerde 40 mg/dl’nin altında olması durumunda HDL-K düşüklüğünden bahsedilmektedir. Türk toplumunda genel olarak HDL-K değerleri daha düşük bulunmaktadır. 

YAŞAM TARZI DEĞİŞİKLİKLERİ KOLESTEROL DEĞERLERİNİ DÜŞÜRÜR MÜ? 

          Yağlı besinlerin azaltılması, sıvı yağların tercih edilmesi, aşırı kalorili yiyeceklerden kaçınılması, düzenli egzersiz yapılması, kilonun azaltılması gibi hayatımızda yapacağımız olumlu değişiklikler özellikle HDL-K’ü yükseltirken, trigliserid değerlerini düşürmektedir. Diyetimize dikkat edersek ve düzenli egzersiz yaparsak LDL-K değerlerinde %10 -15’lik bir azalma sağlayabiliriz.

 KOLESTEROLÜN İLAÇLA TEDAVİSİ GEREKLİ MİDİR?

           Yeterli diyete ve egzersize rağmen kan yağlarında hedeflenen değerlere çoğu zaman ulaşılamamaktadır. Bu durumda ilaç tedavisi gereklidir.

KOLESTEROL DÜŞÜRÜCÜ İLAÇLAR KASLARIMIZA ZARAR VERİR Mİ?

            Kolesterol düşürücü ilaçların bazı istenemeyen yan etkileri vardır. Özellikle yüksek dozlarda kullanıldığında kas sistemini etkileyebilir. Bu zararlı etkilerin görülme riski oldukça azdır.

             Tedaviye başlarken kas enzim (CK) değerine bakılmalıdır. Bilinen bir kas hastalığı olup olmadığı mutlaka sorulmalıdır. Yine aynı grup ya da farklı guruptan kolesterol ilaçlarının birlikte kullanımı bu riski arttırmaktadır. Aşırı egzersiz yapmanın yan etkiyi arttırıcı bir etkisi olduğu düşünülmemektedir. Çok sık kullanılan statin grubu ilaçların bu yan etki riski açısından üstünlükleri yoktur.

KOLESTEROL DEĞERİMİZ NE KADAR DÜŞÜK OLMALI? HERKES İÇİN BİR NORMAL YA DA ANORMAL DEĞER VAR MIDIR?

             Tüm hastalar için belirlenen normal ya da anormal değer yoktur. Hastada kolesterol hastalığı dışındaki hastalıklarına bakılarak hedef LDL-K değeri belirlenir. Bunun yanında hastanın ileriki yıllarda kalp krizi geçirme riskini belirlemede kullanılan bazı tablolar vardır. Bu tablolara göre hastanın kalp krizi geçirme riski yüksekse, bu hastaların LDL-K değerlerinin daha düşük tutulması gerekir. Sadece kolesterol yüksekliği olanlarda hedef değer, LDL-K’ün 160 mg/dl’nin altında olmasıdır. Diyabeti (şeker hastalığı), koroner kalp hastalığı gibi hastalığı olanlarda LDL-K değerinin 100 mg/dl’nin altında olması yeterli görülse de, artık bu değerler daha da aşağı çekilmektedir. Diyabeti ve koroner kalp hastalığı olan hastalarda LDL-K hedef değeri daha da düşük olup, 70 mg/dl hatta daha da düşük olması gerektiği yönünde yapılmış çalışmalar vardır. İstenilen LDL-K değerleri ve kalp krizi geçirme riski konusunda doktorunuzla ayrıntılı olarak görüşmeniz önerilir.

HANGİ SIKLIKLA KAN KOLESTEROL DEĞERLERİME BAKTIRMALIYIM?

          Doktorunuzun ek önerisi olmadığı sürece 20 yaş üstü insanların en az 5 yılda bir kolesterol değerlerine baktırmaları önerilmektedir.

 TRİGLİSERİD NEDİR? NORMAL DÜZEYLERİ NE OLMALIDIR ? 

             Trigliserid yağın doğada bulunduğu şeklidir. Kolesterol gibi hem vücutta yapılır hem de besinlerle alınır. Trigliserid düzeyi yüksek olanlarda kalp hastalığı riski artmaktadır. Kan kolesterol düzeyi ile kalp hastalığı ilişkisi daha belirgin olduğundan, ikinci sırada hedef alınan kan yağıdır.

Trigliserid Düzeyleri

Normal: 150 mg/dl’den düşük 

Sınırda yüksek: 150- 199 mg/dl 

Yüksek: 200- 499 mg/dl 

Çok yüksek: 500 mg/dL ve üzeri

KOLESTEROLÜ DÜŞÜRMEK İÇİN YAĞDAN FAKİR DİYET UYGULAMA DIŞINDA NELER YAPILABİLİR ?

           Sigara, kolesterolün damar duvarında birikmesine ve biriken yağ plaklarının çatlayarak damarı tıkamasına neden olduğundan bırakılmalıdır. Sigara içilmesi kandaki iyi kolesterol düzeyinin azalmasına neden olur. Fizik aktivitenin arttırılması kötü kolesterolün düşmesini, iyi kolesterolün yükselmesini sağlar. Günlük en az 30 dakika sürecek yürüyüş kalp hastalığı riskinizi azaltacaktır. Az miktarda alınan alkolün iyi kolesterol düzeyini yükselttiği çeşitli araştırmalarda gösterilmiştir. Ancak bu şekilde yükseltilen iyi kolesterolün kalp damar hastalığından koruyucu etkisi bilinmediğinden ve alkolün bilinen diğer zararlı etkilerinden dolayı kalp hastalığından korunmada alkol kullanımı önerilmez.

             Diyet ve diğer yaşam tarzı değişikliklerine rağmen kolesterol veya trigliserid düzeyleri istenen düzeylere indirilemezse, hekimler tarafından verilen ilaçların kullanılması gerekir. 

ÇOCUKLARDA DA KOLESTEROL HASTALIĞI OLABİLİR Mİ?

              Ateroskleroz erken yaşlarda başlayabilir. Beslenme düzeni ve ailevi kolesterol hastalıkları kolesterol değerlerini yükseltebilir. Özellikle çocukluk döneminde beslenme alışkanlıklarının düzeltilmesi, şişmanlıktan kaçınılması, şeker hastalığının araştırılması ve gerekiyorsa gerekli önlemlerin alınması (diyet, egzersiz ve ilaç) faydalı olabilmektedir.

ÇOCUKLARDA KOLESTEROL DEĞERLERİNİN BİR SINIRI VAR MIDIR?

2- 19 yaş arası çocuklarda kolesterol değerleri

Total kolesterol

- < 170 mg/dl kabul edilebilir değer

- 170 -199 mg/dl ara değerler

- 200 mg/dl ve üzeri yüksek değerler olarak kabul edilmektedir.

LDL kolesterol

- < 110 mg/dl kabul edilebilir değer

- 110 – 129 mg/dl ara değerler

- 130 mg/dl ya da üzeri değerler yüksek olarak kabul edilmektedir.

Tasarım ve Yazılım: Rizedeyiz Bilgi İşlem